مۆساحبه وهل مهلاێ نهخۆنه
بهش 10
مهلا ژنهفتم توای وهخهێریهت
سهفهر بکهی ئهڕا وڵات، یا وه
قسهێ کوردی خۆمان بازت ههواێ
سهره خهرۆش کردگهیا سێوڵ
ئزافه دیریت: چۆێن تۆیچ لهی
وڵاتگهل ئارامه ئارامت ناگرێت
وه قهوڵ کوردی خۆمان زکت نان
گهنم ههڵ ناگرێت، توایت بچیتوه
ئهڕا ژێر دهس جمهوری ئسلامی،
مهگهر نازانیت لهوره ههم
کورد قاچاخه ههم یارسانی؟ ئهڕا
لهێره دانانیشیت تا وهکیهوه
له سهر مهسائل جۆراجۆر قسه
بکهیم. تویچ ئهگهر ئهڕات
کریهت خێزانت بهنێروه، چۆین ژن
وه پهناههنده حهساو ناوت، و
تبق قانون ئسڵامیش ئهوان یه
نیمهێ پیاگن. خانمت توانێت
کهشک، دوینه، فیلم قهوم
کهسکار ئهڕات بارێت، سهماوهر
کار ئسفههانیچ ئهڕا ناو دکور
ماڵهکهتان تێرێت، ئهێ دی تو
ئهڕا دڵت ههڵکنیاگه؟؟ وهلێ
وه ههر حاڵ ئیسه تهسمیم
گردیته قهی ناکهێت، ئهما
ئجازه بێه تا وهیهکوه له
سهر بڕێک مهوزوع قسه و باس
بکهیم. ئهڵبهت یه چشت وه
فکرت بۆت که ئهگهر بزانن توایت
بچیتوه، ئهما پهشیمان بۆیتهوه
له بێکاری، دیۆاجار توانیت
بۆیته کۆمیته مهرکهزی، و
ئهوهکانتر که ناچنوه،
ئهمامۆخاڵفت بۆن توانیت
مۆتهههمێان بکهیت که وهخاتر
جاجک و دۆینه حازر نیهن بۆنه
هاوسهنگرت. وهیجۆره نیه
مهلا؟
مهلاێ نهخۆنده: نه برا من
کهێ توام بچموه، من یهدهف
هاته سهرما و دهمم نهوسا له
وڵات هاتمه دهر یا توانم بۆیشم
خستنمه دهیشت ، ئیسهیچ دی وه
هۆیچ جۆرێک ناتوام بچم و سهرم
ئهڕا پاسدار دابنهونم، و
لهبخهند ئهڕایان بێهم. من
خۆت زانیت له ژنوساید سپێ دهس
داشتگمه. ئهگهر باێت و بچیموه
چۆی توانیم جۆاۆ تهبیعت
بێهموه، که ئیمه تهنیا یه
هاو ڕاز و هاوژین داشتیم ئهویچ
سپیه بۆی که ئیسه ئهو
بیچارهیچه وه پێ ویشن شپش. جۆر
ناوه کۆردیکان مناڵهکان ناو
سپێچ ئهوهز کردگنه، ئیه
سرقهت فهرههنگی نیه ئهێ
چهس؟ ئهوهڵ وه ئاگر له بن
باڵ شهویهکانمان دهرێان
پهڕانیم، له شونێ وه سام سپێ
کۆش. حهتا یهکی له گهوره
پیاگهکان خۆمان یه تاکتیک تر
ئهڕاێان بردویه کار، ئهویچ
ئهوه بۆی، خۆری قهێ دار و چڵ
که له پهسهکان مانه جێوه،
تهپانهێ بن باڵێ و ناو
شهویهکهێ. ههم خۆێ گهرم
کردوه، ههم سپێ بیچارهیچ سهر
لهلێ شێویایه و شون یه قهتره
خۆینا ئهڕا شام یا قاوهتی چیه
ناو ئهو کولگه خۆریانه، ئیتر
هۆیچ وهخت ڕی فهرار پهێا
نهکرد. جا له شون چهند ڕوژ
ئهو گهوره پیاگه خوریهکان
هاورده دهر و فڕێان دا. مهردم
چهوێان کهفته سپیهکان که
چۆین له بێ خۆراکی جۆر
ئهسیرهکان جهنگ باڵکان و
زهمان هیتلر تهنیا یه کهوڵ
تهقریبهن بێ گیان له لێان
ماوی. له شونیچێ باێهس لهوه
خۆر و سهرما باقی عۆمرێان له
شکهنجهێ ورسیایی بوردانه سهر،
و له ورسیایی زاف بکهن و بمرن.
وه گیان خۆت ئهگهر ئهنجمهن
دهفاع له حهێوانات بزانن که
ئیمه چه وه سهر سپێ هاوردیمن
حهتمهن شکایهتمان کهن. پهس
من ناتوانم بچموه و زاق تماشاێ
ناو چهو ئهو دهنه دهنه
سپیه که ماگنه بکهم. ئیمه
له حقوق ئنسان حالی ناویم،
وهلی توانیم بزانیم چ
جانهوهرێک وهلمانا زامهت
کیشاگه و له تهڵخی و ناخۆشی
وهلمانه بۆیگنه. وهفاداری
یانێ ئهوه. من ناچمهوه تا
باموه بومه کۆمیته مهرکهزی،
چوین بتواستام له کۆنگره
بهشداری کردم، کارد کنگرهیچ
کردمه ملم، جۆر باقی مهردم
دهسم بهرز کردموه، وه بێ
ئهوه بزانم باسهکه له سهر
چهس، دۆیاجاریش خۆم ئهڕا یه
پۆست جۆر کۆمیتهی کۆنترهۆڵ ئمور
ماڵی یان ئنتخابات کاندید کردم،
یا ههر یهکی پهێا بۆی باێت بن
باڵم بگرێت دهعوهتم بهکهێت تا
بۆمه کۆمیتهی مهرکهزی،
ئیسهیچ ئهکسم وه کهروات و بێ
کهروات له ههر شون و قۆژبنێک
بۆیاتا.
مهلا نهزهرت له سهر ڕوداو
دهره درێژ چهس؟
جمهوری ئسلامی فکر کهم تواێت
کڵاو بنهێته سهر سازمان ئنرژی
ئهتۆمی، و پێان بویشێت له
دهره درێژ مهردم یارسانی
خهریکن ئوارنیوم قهنی شده وه
قاچاخ بارنه ناو کرماشان، چوین
خوێان وهل دزه و قاچاخکیشهکانا
شهریکن، وه حهتا زانن چهن بزن
یا کاوڕ ها ناو ماشینهکه، وهلێ
تیهن بن سێوڵ مهردم فهقیر
وشکنن تا بزانن ئورانیوم لهوره
قایم نهکردنهس. ئهڵبهته فره
جار ژنهفتیم که گۆیا سێول
حهزرهت عهلی وهختێک ئاو ناوک
پهێخهمهر ههڵمژیگه،
ئهوقهره قودرهت گردگه که
داس و تشێگ و قهن شکنیچ له
بهنێ نههاتگه، وه مهردم
خۆمانیچ ئهڕا ئهوه سابت بکهن
ئهوانیچ عهلی وه زاتدار زانن،
دهس له سێوڵیان نهێان، وه
حهتا وهختێک ڕهسیمنه یهکان
وهتیم یالی، یانێ ههرچێ
کارمانه وه یالی شروع و تهمام
کردیم. ئهما ئیسه جمهوری ئسلامی
رهخم وه ئی نیشانهێ
مۆشتهرکیچه ناکهێت، ویجۆره
ئاو سارد کرده مل دهس ئهو
کهسگهله که ئیجۆر خهێاڵاتێک
داشتن. له نهتیجه ئهو
کهسگهله که خارج سێوڵ تاشن،
وهختێک چنهوه ئهڕا ئێران 2
ههفتهێک دواره هیلن باێتوه،
کارێان ئاسان بوتوه، چوین وه بێ
سێول توانن بچنهوه، وهلێ
ئهوهڵ بایهس یه سهر دهره
درێژ بێهن. له وڵات تهمهدن
2500 ساڵه سێوڵ قاچاخه، ئهما
فهقر و فهساد، فروش ژن و
دۆیهت، کۆشتن ئنسان و دهس و پا
برێن ئازاده. ئیه وه پێ ویشن
عداڵهت عدل علی. ئهڵبهت علی
خۆێ ههر وهیجوره عادڵ بۆی،
چوێن تماشاێ تاریخ بیهقی بکهێت
ویشت، خۆد حهزرهتێان چه جۆر
ڕهگ مل غهێر مۆسهڵمانهکهن
بڕیگه، و هیشتگهێان تا جۆر مامر
سهربڕیاگ ههڵپهڕن، و زهجر
بکیشن ئهڕا ئهوه بزانن ئسڵام
عهدل علی یانێ چه.
پهس فره جێ دهم له واق چین
نیه، چهند تاڵ مۆێ له وهر
لۆێت کهسێک که دهس و باڵێ
بهسیاگه ههڵکهنن.
مهلا باس له حقوق ئنسان کردیت،
ئهسڵهن ئنسان حهق دێرێت یا
نه؟ حهق چه دێرێت؟
بهڵی ئنسان فره چشت ئهڕا خۆێ
داناگه، وه قهوڵ کۆردی خۆمان،
"له وڵاتێک پیاگ پهێا نهوت وه
کهڵهشێر ویشن ابولقاسم"
ئیمهیچ چوین بزن، وڵاخ، مهل و
جانهورهکانتر زوان نهێاشتگنه،
ئنسان ئهڕا خۆێ، حهق و حقوق
دروس کردگه، وه حهق داگه خۆێ
ههر چێ تواێت بتوانێت بکهێت، یا
بۆخۆهێت. ئیهسه خۆمان ههرچێ
جانوهره توانیم بخۆیم، و یا
بکۆشیم، پۆسهکهێان بکهیمه
پاڵتو، و کهوش، وهلێ ئهگهر
یه جانهوهر قهپ بخهێته
لیمان وه پێ ویشیم وهحشی، و
حهتا حهق دیریم حۆکم ئعدامێ
سادر بکهیم. ههر ئی مهسئهله
بۆیگهسه سهبهب ئهوه که
بڕێک حهتا ئهوقهره گۆنێان له
خۆاردن بچوت، که دهسهڵات خۆێان
وه سهر ئنسانهکانتر، وه یان
ئفراد بنهماڵهکهێان دا
بسهپنن. ئی شیوه فکرکردنه
ئدامه داشت حهتا ئهوهکه له
10 دسامبر 1948 ئعلامیهی حقوق
بهشهر مۆنتهشر بۆێ، لهو
وهختوه، فرهکهس ناو حقوق
بهشهر کهفته سهر زوانێ، فره
دهوڵهتهکان ژێر ئهو ئعلامیه
ئمزاکردن، ئهما هۆیچ وهخت وه
پێ باوهڕ نهکردن.
مهسڵهن ئروپایهکان، وهختێک
مامهڵهێ نهفتی وهل ئێران سهر
نهگرێت، ویشن تۆ حهق بهشهر
نادیده گریت، ئهگهریچ
قهراردادهکان وه نهفێان بۆت،
ویشن ئێران خهریکه وهز حقوق
بهشهر خاس بهکهێت، مهسڵهن،
دزه گهورهکان ئازادن، ئهما دز
نان نانوایی دهس و باڵێان بڕن،
ئهڵبهت وه ماشین و ههڕه
بهرقی، دهس ساز خۆد
ئۆرروپایهکان، له جێ سهنگسار
وه تهناف ئعدام کهن، خۆێان له
زندان تهجاوز کهنه زندانی
ئهما له خهێابان خهریکن
نهیلن چادر ژنگهلهکه چهن تاڵ
مۆێ سهرێان وه دهر بکهفێت.
مهلا فکر کهیت ههر چی
بهشهره جۆر یهک حهق و حقوق
داشتون؟
ئهڵبهت ئیسه قسه له سهر
ئهوه کریهت که حقوق بهشهر
له ههر چێ کۆمهڵگاس ناوت جۆر
یهک بۆت. چۆین بهشهر ئسلامی
وهل بهشهر غهێر ئسلامیه
فهرق دێرێت. ژن نیمهێ پیاگه
له ئرس و شاێهتی دان، ئهما جۆر
یهک کهراێهێ ماڵ و ئتوبوس یا
کهراێهێ تاکسی دهن، حهتا جۆر
یهکیچ ماڵیات دهن. مهسڵهن له
پاکستان وهختێک توان کهراێه ما
شین بهێهن ویشن فهرزهن یهک
ئادهمی یانێ یه پیاگ، 2 ئێورهت
یانێ 2 ژن. فکر کهم ئافرهت
کۆردی له ئێورهت پاکستانیوه
هاتوت.
حقوق بهشهر لاێ خۆمانیچ دیاره،
پۆیل داشتویت توانیت چهن ژن
داشتویت، ههر وهختێک دڵت تواست
یا عهسهبانی بۆیت توانیت وه
مۆه تهور یا کۆتهک بێهته
لیان. من ها فکرم یهکی له خۆمان
ژنکهێ کردویه نا گۆنی، ئهوهڵ
دهرهکهێ بهساوی، له شونێ وه
گوچان هاتویه سهرو ملێا. یه
باڵێ شکانوێ. من له سهبر و
حهوسهڵهی ئهو پیاگه تاجب
کردم. دویاجایچ خۆێ وه
تهرهکه و ههۆیر و وهرگن
کاوڕ، باڵ ژهنکهێ گردوه، ئاویچ
له ئاو تهکان نهخۆارد.
ئهڵبهت نهفع کارکه لهوه
بۆی، که ئیتر ئحتیاج وه ناوژی
کهر نهوت، و له شونیچێ
پیاگهکه توانست بۆته جهڕاح
وه بان باڵ شکیاگ ژنهکهێوه.
یانی له ئجراێ حقوق بهشهر
خۆمانی، ئاێهم باێهس ههر
تماشاێ بهشه مهنفیهکهێ
نهکهێت، خۆدا ههڵ ناگرێت.
مهلا ئاێهم چۆی بزانێت که
حهق ئنسان چهس؟
سئواڵ خاسێکه، فره ئاسانه
ئهگهر یهکی خۆێ گهوج
نهکهێت. ئهوه ئهڕا خۆت خاسه
ئهڕا ئهوهکانتریچ خاسه.
مهسڵهن خۆت حهق دیریت، ههر
جۆر لهباس بکهیته وهر، وهل
ههر کهسا قسه بکهێت، یا ئهڕا
ههر کوره بچیت، برا و
خۆیشکهتیچ حهق دێرن. حالی بۆین
لهیه کار سهختێک نیه براکهم.
باێهس بزانیت که تۆ خاون کهس
نیهێت له خۆت نهوت. ویجۆره
همه خۆت ڕاحهت کهیت ههم
مهردم. ههر کهس ڕێ و شون خۆێ
زانێت، ئهگهریچ نهزانێت فێر
بۆت. دهم کۆنا له مار بگریت
دهێته پیتهوه پهتت بڕێت.
ههر کهس بیل با بچۆوته کۆناێ
خۆێهوه، کارت و کار کهس نهوت،
قهزیه حهله .
ئهما ههێ هاوار، لاێ خۆمان قسه
بهسنه پرێزگ، وه تلفۆن و نامه
پشت سهر ههر کهس بناسیم قسه
کهیم، وه ناڕوا تۆهمهت دهیم،
له وهر چهو یهکان ورد کهیم،
چیمنه گژ یهکا، حازر نیهیم
بۆیشیم من ئشتباه کردم، جا له
شونیچێ له ههر کۆره بۆت، زوان
نهیمه ئارووه، و دفاع له
ئازاد حقوق بهشهر کهیم.
براکهم حقوق بهشهر یانێ ئهوه
ههر چێک ئهڕا خۆت خراوا ئهڕا
ئهوهکانتریچ ناتوانێت خاس بۆت.
مهلا خۆت زانیت ئیهسه
تهقریبهب یه ساڵه من ههرچێ
مهسائڵ مۆهمه وهل جنابتا
مهترهح کهم، وه جنابتیچ وه
بێ هۆیچ ترس ولهرزێک، نهزهرات
خۆت باس کردیته. منیش ورده
ورده خهریکم، واز له کار و بار
نۆیسان و مۆساحبه توام بارم. فکر
کهم لهی دهوره ئیهئاخرین
مۆساحبهمان بۆت، کهس نازانێت ئی
دهفهکه کهێ یهکان دۆینیم.
وهلێ تواستم وه ئنوان ئاخرین
پهێام نهزهرت له سهر
باسهکانمان تا ئیسه بپرسم، و
له شونیچێ له یکه مهرمهت
زیاگی بخۆازیم.
مهلا، بهڵی فره سپاس ئهڕا
ئهوه که من ئنتخات کردیت تا
وهل یهکا مهسائل ۆ مۆشکلات
مهردمهکهمان باس بکهیم.
دیاره شایهت لهی باسگله دڵ
کهسێک نگهران کردویم یان
مهجبور کهفتوم ئهڕا ئهوه
باسێک وه شێوهگهلێک ڕهبت
داومه کهس یان گروهێکوه. له
دۆنیای دمۆکراتیک ئیمڕوژ ههدهف
ئهوه بۆیگه که دیوار
تهعارۆفات دروین بشکنیم، و زوان
خۆش و کهمێکیش وه خهنینوه
دهردهکانمان باس بکهیم.
من ههر لهێره لهو کسگهل که
مهجبور بۆیگمه وه جۆرێک وه
پێان ئشاره بکهم، داواێ بهخشین
کهم، و بزانن ههدهف من تهنیا
باس ئختفلاف فکره، وه نه
هۆیچێک تر. منیچ خۆت زانی تا کهس
وه جۆرێک مهجبورم نهکهێت،
دهمم واز ناکهم و ناو کهس
ناوهم. ئهگهریچ ئی مهسئهله
پیش هاتگه، دهلیل ئهوهسه که
منیچ نهزاراتم لهیپروسهێ کار
فکری یارسانیه باس کردوم، له
غهێر ئی سورهته من وهل کهسا
له دۆژمهنی دێرم وه ئارهزو
ئهوهیچ ناکهم.
دیاره زوان تهنز زوانێک
تهقریبهن بێ حهد و مهرزه،
وتا شونێک شهخسیهت کهسێک ورد
نهکهێت، ئجازه دێریت. لهوهیچ
زیاتر ئیمه هایمه ئهوهڵ کار
ههرماێ، و ئشتباه کردن ئهڕا
کهس تازهکار جێ تهعجب نیه.
بڕێک نمونه له فهرههنگ و
شیوهێ بهرخوردمان وه مهسائل
مۆختهلف باس کریاگه که ناو
هۆیچ کهس نههاتگه، و مهنزوریچ
ئهوه نهویگه ناو کهسێک باێت.
تهنیا ههدهف ئهوه بۆیگه که
ئیمه چه جۆر تماشاێ دهورو بهر
کهیم. ئهوهیچ بزانن که ههر
کهم و کۆڕی کۆمهڵگاێ یارسان هین
گشتمانه، و سهربهرزی و
پیشرهفت ههر یارسانیچ جێ ئفتخار
گشتمان باێهس بۆت.
پهس ویجۆره هاتیمه کۆتایی
مۆساحبه ئی دوره وهل مهلاێ
نهخۆندهێا، و تهمام دۆسگهل ئی
زهنجیره مۆساحبه ماڵ ئاوایی
ویشیم. تا دیدارێکتر، وه ل
ئیوهێ ئازیز و مهلاێ نهخۆنده
بمینن وه خهێر و خۆشی.
نهوید 21.06.2007
